RSV – co to jest za wirus i dlaczego jest tak niebezpieczny?

Wirus RSV, inaczej syncytialny wirus oddechowy, to jeden z najczęstszych, a zarazem najbardziej zaraźliwych patogenów atakujących drogi oddechowe. Jest czterokrotnie bardziej zaraźliwy niż grypa. Co istotne, jest przenoszony drogą kropelkową i kontaktową, może utrzymywać się na powierzchniach i różnych przedmiotach nawet przez kilkanaście godzin i jest transmitowany także w okresie bezobjawowym, co dodatkowo zwiększa jego zaraźliwość. Co prawda u większości pacjentów zakażenie wirusem RSV przebiega łagodnie z takimi objawami jak katar, zatkany nos, kichanie, kaszel, ból gardła, świszczący oddech, podwyższona temperatura ciała, zmęczenie, osłabienie czy brak apetytu. Ale jednak u niektórych pacjentów, w wyniku infekcji RSV, mogą rozwijać się poważne powikłania zagrażające zdrowiu a nawet życiu takie jak: zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, nadkażenia bakteryjne górnych i dolnych dróg oddechowych, niedotlenienie, niewydolność oddechową, zaostrzenie chorób przewlekłych (m. in. POChP, astma, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca), zawał, udar, hospitalizację, śmierć [1,2,7].

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg infekcji RSV i powikłania?

Ryzyko powikłań związanych z infekcją RSV rośnie wraz z wiekiem i współwystępowaniem chorób przewlekłych Na ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji RSV i jej powikłań najbardziej narażone są:

• osoby powyżej 60 roku życia
• osoby z chorobami przewlekłymi takimi jak;
  • choroby układu sercowo-naczyniowego (niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca)
  • choroby układu oddechowego (POChP, astma oskrzelowa)
  • choroby metaboliczne (cukrzyca)
  • przewlekła choroba nerek
• osoby z obniżoną odpornością (po przeszczepie szpiku kostnego, po przeszczepie narządowym, w trakcie leczenia onkologicznego)
• pensjonariusze domów opieki
• wcześniaki, noworodki i niemowlęta do 6 m.ż
• pracownicy ochrony zdrowia, opiekunowie, nauczyciele [1,2,7]

Szczepienie przeciwko RSV – jedyna metoda ochrony czynnej przed infekcją RSV

Obecnie jedyną dostępną metodą ochrony czynnej przed infekcją RSV jest szczepienie. Jest ono bezpieczne, chroni przed ciężkim przebiegiem infekcji RSV, powikłaniami, hospitalizacją i śmiercią. Szczepienie przeciwko RSV uwzględnione zostało w Komunikacie GIS z 31.10.2024 w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2025 i w tym samym w kalendarzu szczepień dorosłych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej PTMR (rys.1). [5,6,7]

Szczepienie przeciwko RSV zalecane jest:

• osobom po 60 r.ż,
• osobom w wieku 50-59 r.ż z ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na chorobę wywoływaną przez RSV czyli osobom z czynnikami ryzyka zakażenia (choroby układu oddechowego, układu krążenia, cukrzyca, przewlekła choroba nerek)
• kobietom w ciąży między 32–36 tygodniem ciąży w celu biernej ochrony przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywoływanymi przez syncytialny wirus oddechowy u dzieci od urodzenia do 6 miesiąca życia zgodnie z zaleceniem lekarza. [5,6,7]

Szczepionki przeciwko RSV

Na polskim rynku dostępne są 2 szczepionki przeciwko RSV (tab. 1) z czego jedna – Abrysvo jest refundowana dla określonych grup pacjentów [3,4,5,6,8,9].

Tabela 1. Szczepionki przeciwko RSV dostępne w Polsce [3,4,5,6,8,9]

Szczepienie przeciwko RSV – co warto wiedzieć?

Aby właściwie i odpowiednio zaopiekować się pacjentem i w sposób rzetelny i profesjonalny przeprowadzić kwalifikację i wykonanie szczepienia przeciwko RSV oraz odpowiedzieć pacjentowi na jego pytania i wątpliwości warto wiedzieć, że:

• Szczepienie przeciwko RSV jest szczepieniem jednorazowym. Trwają badania nad długością ochrony, ale obecnie nie ma zaleceń, aby podawać dawki przypominające co roku [3,7]
• Szczepienie przeciwko RSV jest szczepieniem zalecanym w każdej ciąży, w między 32–36 tygodniem ciąży w celu biernej ochrony przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywoływanymi przez syncytialny wirus oddechowy u dzieci od urodzenia do 6 miesiąca życia zgodnie z zaleceniem lekarza [3,5,7]
• Pomocny w kwalifikacji do szczepienia przeciwko RSV może być Kwestionariusz wywiadu przesiewowego przed szczepieniem przeciw syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV) dostępny na stronie www.opzci.pl (Rys. 2)  [10]
• Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko RSV jest nadwrażliwość na którąkolwiek substancję zawartą w preparacie [3,4]
• Szczepienie przeciwko RSV należy odroczyć u osób z objawami ostrej infekcji (np. przy umiarkowanej lub wysokiej gorączka) lub w przypadku zaostrzeń chorób przewlekłych. [3,4]
• Sama choroba przewlekła (jeśli jest stabilna i kontrolowana) nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia wręcz warto pamiętać, że pacjenci z chorobami przewlekłymi są w grupie ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV i szczepienie jest u nich rekomendowane i powinno być im zalecane. [3,4]
• Szczepienie przeciwko RSV może być łączone z innymi szczepionkami (np: przeciwko grypie czy COVID-19) na jednej wizycie szczepiennej [3,4]
• Zaleca się minimum dwutygodniowy odstęp między podaniem szczepionki przeciwko RSV i podaniem szczepionki przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi bezkomórkowej (Tdap) [3]
• Szczepionkę przeciwko RSV należy podawać domięśniowo, zwykle w mięsień naramienny [3]
• Szczepionkę przeciwko RSV należy podawać ostrożnie osobom z małopłytkowością lub innymi zaburzeniami krzepnięcia krwi, gdyż po podaniu domięśniowym u tych osób może wystąpić krwawienie lub zasinienia. [3]
• Działania niepożądane, jakie mogą wystąpić po szczepieniu przeciwko RSV są zazwyczaj łagodne/umiarkowane i ustępują samoistnie w ciągu 1-3 dni i obejmują: ból w miejscu wstrzyknięcia, ból głowy, ból mięśni, zmęczenie [3]

Rola farmaceuty w profilaktyce zakażeń RSV

Farmaceuci pracujący w aptece codziennie spotykają się i rozmawiają z ponad 2 mln Polaków, również z tymi z grup najbardziej narażonych na ciężki przebieg infekcji RSV i jej powikłania. Co istotne farmaceuci mają uprawnienia do szczepień ochronnych – w tym szczepień przeciwko RSV oraz od lutego 2025 roku mają możliwość wystawiania w aptece recepty farmaceutycznej refundowanej na wszystkie preparaty immunologiczne (szczepionki) – w tym także na szczepienie refundowane przeciwko RSV (Abrysvo). To wszystko sprawia, że rola farmaceuty w profilaktyce zakażeń RSV jest ogromna i powinna obejmować przede wszystkim edukację pacjentów na temat syncytialnego wirusa oddechowego oraz infekcji przez niego wywoływanych, wraz ze szczególnym zwróceniem uwagi na ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia i możliwych powikłań (zaostrzenia chorób przewlekłych, niewydolności oddechowej, konieczności hospitalizacji, śmierci). Tu szczególnie istotne jest zwracanie uwagi na pacjentów z grup ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji RSV – w szczególności na pacjentów powyżej 60 r.ż oraz pacjentów obciążonych chorobami przewlekłymi i aktywne zachęcanie ich do szczepienia przeciwko RSV, jako szczepienia bezpiecznego, które chroni przed ciężkim przebiegiem infekcji, powikłaniami, hospitalizacją i śmiercią. Istotne jest także zwracanie uwagi na pacjentki ciężarne i informowanie ich o możliwości biernej ochrony dziecka właśnie poprzez zaszczepienie się w ciąży przeciwko RSV. Istotne jest jednak, że farmaceuci nie mają uprawnień do wystawiania refundowanej recepty z uprawnieniem „C”. Ogromną rolą farmaceuty w profilaktyce zakażeń RSV jest możliwość wystawienia recepty refundowanej na szczepionkę przeciwko RSV (Abrysvo), kwalifikowanie pacjentów do szczepień oraz wykonanie samego szczepienia w aptece. To zdecydowanie skraca ścieżkę szczepienia dla pacjenta, ułatwia całą procedurę a przede wszystkim chroni pacjentów przed niebezpiecznym wirusem oraz powikłaniami związanymi z zakażeniem. [7,8]

Bibliografia:

1. CDC. Clinical Overview of RSV. https://www.cdc.gov/rsv/hcp/clinical-overview/index.html  (dostęp: 10.07.2025).
2. CDC. Symptoms and Care of RSV. https://www.cdc.gov/rsv/symptoms/index.html  (dostęp: 10.07.2025).
3. ChPL Abrysvo
4. ChPL Arexvy
5. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2024 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2025 https://www.gov.pl/web/psse-rzeszow/program-szczepien-ochronnych-na-rok-2025
6. Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej. Kalendarz Szczepień dorosłych 2025 https://ptmr.info.pl/materialy-edukacyjne/kalendarz-szczepien-doroslych/ (dostęp: 1o.07.2025).
7. Przewodnik po szczepieniu przeciwko zakażeniom wywołanym przez RSV, Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych. https://opzci.pl/wp-content/uploads/2025/02/Przewodnik-RSV-a.pdf (dostęp: 10.07.2025).
8. Rola farmaceuty w immunizacji osób dorosłych – Stanowisko ekspertów w sprawie szczepień zalecanych w aptekach https://opzci.pl/wp-content/uploads/2025/05/Szczepienia-White-Paper_WWW-1.pdf (dostęp: 10.07.2025).
9. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 czerwca 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 lipca 2025 r. https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-17-czerwca-2025-r-w-sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-lipca-2025-r (dostęp: 10.07.2025).
10. Kwestionariusz wywiadu przesiewowego przed szczepieniem przeciw syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV)  https://opzci.pl/wp-content/uploads/2024/10/1_PL_Kwestionariusz-przed-szczepieniem_RSV_102024_final.pdf  (dostęp: 10.07.2025)