Borelioza (choroba z Lyme) to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie z rodzaju Borrelia, przenoszone przez kleszcze. Jest to jedna z najczęstszych chorób odkleszczowych występujących w Polsce i Europie. Wczesne rozpoznanie i leczenie boreliozy jest kluczowe dla uniknięcia poważnych powikłań zdrowotnych.

Jak można zarazić się boreliozą?

Borelioza przenosi się głównie poprzez ukąszenie zainfekowanego kleszcza z rodzaju Ixodes. Aby doszło do zakażenia, kleszcz musi pozostać wczepiony w skórę przez co najmniej 24-48 godzin. Największe ryzyko zakażenia występuje wiosną i latem, kiedy kleszcze są najbardziej aktywne.

Jakie są objawy boreliozy?

Przebieg choroby można podzielić na trzy fazy:

Faza wczesna lokalna (stadium 1)

Pojawia się zwykle 3-30 dni po ukąszeniu przez kleszcza i charakteryzuje się następującymi objawami:

• Rumień wędrujący (erythema migrans) – charakterystyczna zmiana skórna w formie czerwonej plamki lub grudki, która stopniowo się powiększa, tworząc pierścieniowaty rumień z przejaśnieniem w środku
• Objawy grypopodobne: gorączka, bóle mięśni i stawów, zmęczenie, bóle głowy
• Powiększenie węzłów chłonnych w okolicy ukąszenia

Warto zauważyć, że rumień wędrujący występuje u 70-80% zakażonych osób. Jego brak nie wyklucza jednak zakażenia boreliozą.

Faza wczesna rozsiana (stadium 2)

Rozwija się kilka tygodni lub miesięcy po zakażeniu, jeśli choroba nie została wcześniej rozpoznana i leczona:

• Mnogie rumienie wędrujące
• Bóle stawów, ich obrzęk i zapalenie (najczęściej dotyczy dużych stawów, zwłaszcza kolanowych)
• Zaburzenia neurologiczne: porażenie nerwu twarzowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie korzeni nerwowych
• Zaburzenia rytmu serca i przewodzenia (bloki przedsionkowo-komorowe)
• Zapalenie wątroby
• Silne zmęczenie, ogólne osłabienie organizmu

Faza późna (stadium 3)

Rozwija się miesiące lub lata po zakażeniu i charakteryzuje się przewlekłymi objawami:

• Przewlekłe zapalenie stawów (zwykle jedno- lub kilkustawowe)
• Przewlekłe zmiany skórne (zanikowe zapalenie skóry)
• Przewlekłe zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego
• Polineuropatia obwodowa
• Przewlekłe zmęczenie i zaburzenia poznawcze

Jakie są powikłania w nieleczonej boreliozie?

Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, w tym:

1. Powikłania neurologiczne takie jak: zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, zaburzenia poznawcze (problemy z pamięcią, koncentracją), polineuropatia obwodowa (drętwienie, mrowienie, ból kończyn), porażenie nerwów czaszkowych.
2. Powikłania reumatologiczne takie jak: przewlekłe zapalenie stawów, degeneracja stawów, przewlekłe bóle mięśniowo-szkieletowe.
3. Powikłania kardiologiczne takie jak: zapalenie mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia (bloki przedsionkowo-komorowe), zapalenie osierdzia.
4. Inne powikłania takie jak: przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu, zaburzenia psychiczne (depresja, lęk), zanikowe zapalenie skóry kończyn (acrodermatitis chronica atrophicans).

Jak wygląda diagnostyka boreliozy?

Diagnoza boreliozy opiera się na:

• Wywiadzie lekarskim – informacje o ukąszeniu przez kleszcza, pobyt na terenach endemicznych
• Badaniu fizykalnym – obecność rumienia wędrującego lub innych objawów klinicznych
• Badaniach serologicznych – wykrywanie przeciwciał przeciwko bakteriom Borrelia (zwykle dwuetapowe: test ELISA potwierdzany testem Western blot)
• Badaniach płynu mózgowo-rdzeniowego – w przypadku podejrzenia neuroboreliozy
• Badaniach PCR – wykrywanie DNA bakterii w próbkach tkanek, płynów stawowych lub płynu mózgowo-rdzeniowego

Warto pamiętać, że testy serologiczne mogą dawać wyniki fałszywie ujemne we wczesnej fazie choroby (pierwsze 2-4 tygodnie), ponieważ organizm nie zdążył jeszcze wytworzyć przeciwciał.

Jak wygląda leczenie boreliozy?

Leczenie boreliozy opiera się przede wszystkim na antybiotykoterapii. Wybór antybiotyku, droga podania i czas leczenia zależą od stadium choroby i zajętych narządów:

1. Faza wczesna lokalna
   1. Doksycyklina (przeciwwskazana u dzieci <8 roku życia i kobiet w ciąży)
   1. Amoksycylina
   1. Cefuroksym
   1. Azytromycyna (mniej skuteczna, stosowana jako alternatywa)

Leczenie trwa zwykle 14-21 dni.

• Faza wczesna rozsiana i faza późna
  • W przypadku neuroboreliozy: ceftriakson, cefotaksym lub penicylina G (dożylnie)
  • W zapaleniu stawów: doksycyklina, amoksycylina (doustnie) lub ceftriakson (dożylnie)
  • W zaburzeniach sercowych: ceftriakson lub penicylina G (dożylnie)

Leczenie trwa 14-28 dni, w niektórych przypadkach dłużej.

• Leczenie wspomagające
  • Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
  • Fizjoterapia w przypadku zapalenia stawów
  • Leczenie objawowe w zależności od powikłań

Jak wygląda profilaktyka boreliozy?

Najskuteczniejszą metodą profilaktyki boreliozy jest unikanie ukąszeń kleszczy:

• Odpowiednia odzież podczas pobytu w lasach, parkach, łąkach (długie spodnie, bluzy z długim rękawem, nakrycie głowy, zakryte buty)
• Stosowanie repelentów zawierających DEET, ikarydynę lub olejek z eukaliptusa cytrynowego
• Dokładne oglądanie ciała po powrocie z terenów, gdzie mogą występować kleszcze
• Szybkie i prawidłowe usuwanie kleszczy – należy chwycić kleszcza pęsetą jak najbliżej skóry i wyciągnąć jednym, zdecydowanym ruchem
• Dezynfekcja miejsca ukąszenia